İletişimISSN:3023-6673
Yazar GirişiHakem GirişiYeni Üyelik
EnglishTürkçe
AnasayfaAmaç ve KapsamÖzel SayıMakale GönderSon SayıArşivİletişim

KABUL VE KARARLILIK TERAPİSİNİN RUHSAL BOZUKLUKLARDA KULLANIMI

Sinem Sönmez,Hülya Arslantaş

  • Sinem Sönmez: Kapadokya Üniversitesi
  • Hülya Arslantaş: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
  •  Yıl : 2026
  •  Cilt : 4
  •  Sayı : 1
  •  Sayfa : 63-82
Ruhsal bozukluklar, bireylerin duygu, düşünce ve davranışlarını etkileyerek yaşam kalitesinde ciddi bozulmalara yol açan yaygın ve karmaşık sağlık sorunlarıdır. Depresyon, obsesif kompulsif bozukluk, bipolar bozukluk ve şizofreni gibi psikiyatrik tablolar bireyin psikolojik, sosyal ve mesleki işlevselliğini olumsuz yönde etkilemektedir. Ruhsal bozuklukların tedavisinde farmakolojik yaklaşımlar ve geleneksel psikoterapi yöntemleri yaygın olarak kullanılmakla birlikte, son yıllarda üçüncü dalga davranışçı terapilere olan ilgi artmıştır. Bu yaklaşımlar arasında yer alan Kabul ve Kararlılık Terapisi (KKT), bireylerin yaşadıkları psikolojik deneyimlerle mücadele etmek yerine bu deneyimleri kabul etmelerini ve kişisel değerleri doğrultusunda yaşamalarını teşvik etmektedir. KKT’nin temel amacı semptomları doğrudan ortadan kaldırmak değil, psikolojik esnekliği artırarak bireyin işlevselliğini geliştirmektir. Terapi; kabul, bilişsel ayrışma, anda kalma, bağlamsal benlik, değerlerle temas ve değer odaklı davranış olmak üzere altı temel süreç üzerine yapılandırılmıştır. Bu süreçler aracılığıyla bireyin olumsuz düşünce ve duygularla daha sağlıklı bir ilişki kurması hedeflenmektedir. Literatürde KKT’nin depresyon, obsesif kompulsif bozukluk, bipolar bozukluk, psikoz ve diğer ruhsal bozukluklarda psikolojik esnekliği artırdığı, yaşam kalitesini geliştirdiği ve belirtilerin şiddetini azalttığı bildirilmektedir. Bununla birlikte, farklı tanı gruplarında elde edilen bulguların güçlendirilmesi için daha fazla randomize kontrollü çalışmaya gereksinim duyulmaktadır. Bu derlemede KKT’nin tanımı, tarihsel gelişimi, kuramsal temelleri ve çeşitli ruhsal bozukluklardaki kullanım alanları güncel literatür doğrultusunda ele alınmıştır.
Atıf yapmak için : Sönmez, S., & Arslantaş, H. (2026). Kabul ve kararlılık terapisinin ruhsal bozukluklarda kullanımı. Sustainable Welfare, 4(1), 63-82.

Çıkar İlişkisi : Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.

Bu makale CC BY-NC 4.0 lisansı ile yayımlanmıştır.
Sustainable Welfare
2026, Cilt4, Sayı1
ISSN: 3023-6673
Geliş Tarihi : , Kabul Tarihi : , Yayın Tarihi :

Kaynakça

  1. American Psychological Association. (n.d.). Acceptance and commitment therapy for psychosis. Retrieved from https://div12.org/treatment/acceptanceand-commitment-therapy-for-psychosis/
  2. Armstrong, A. B., Morrison, K. L., & Twohig, M. P. (2013). A preliminary investigation of acceptance and commitment therapy for adolescent obsessive-compulsive disorder. Journal of Cognitive Psychotherapy, 27(2), 175–190.
  3. Aydoğdu, B. E., & Dirik, G. (2020). Bipolar bozuklukta farkındalık temelli bilişsel terapi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 12(1), 16–31.
  4. Allen, K. J., Krompinger, J. W., Mathes, B. M., Crosby, J. M., & Elias, J. A. (2016). Thought control strategies in patients with severe obsessive–compulsive disorder: Treatment effects and suicide risk. Journal of Obsessive-Compulsive and Related Disorders, 8, 31–37.
  5. Bach, P., Gaudiano, B. A., Hayes, S. C., & Herbert, J. D. (2013). Acceptance and commitment therapy for psychosis: Intent-to-treat, hospitalization outcome, and mediation by believability. Psychosis, 5(2), 166–174.
  6. Bach, P. A., Gaudiano, B., Pankey, J., Herbert, J. D., & Hayes, S. C. (2006). Acceptance, mindfulness, values, and psychosis: Applying acceptance and commitment therapy (ACT) to the chronically mentally ill.
  7. Bach, P., Hayes, S. C., & Gallop, R. (2012). Long-term effects of brief acceptance and commitment therapy for psychosis. Behavior Modification, 36, 165–181.
  8. Bai, Z., Luo, S., Zhang, L., Wu, S., & Chi, I. (2019). Acceptance and commitment therapy (ACT) to reduce depression: A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 260, 728–737.
  9. Berry, K., & Haddock, G. (2008). The implementation of the NICE guidelines for schizophrenia: Barriers to the implementation of psychological interventions and recommendations for the future. Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 81(4), 419–436.
  10. Broten, L. A. (2013). A brief acceptance and commitment therapy protocol for depression in an inpatient setting: An effectiveness study (Master’s thesis, Western Michigan University).
  11. Brown, L. A., Gaudiano, B. A., & Miller, I. W. (2011). Investigating the similarities and differences between practitioners of second- and third-wave cognitive-behavioral therapies. Behavior Modification, 35(2), 187–200.
  12. Boone, M. S., Mundy, B., Morrissey Stahl, K., & Genrich, B. E. (2015). Acceptance and commitment therapy, functional contextualism, and clinical social work. Journal of Human Behavior in the Social Environment, 25(6), 643–656.
  13. Çam, M. O., & Taş, G. (2021). Duygu düzenleme ve psikiyatri hemşireliğine yansımaları. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 13(2), 192–206.
  14. Coto-Lesmes, R., Fernández-Rodríguez, C., & González-Fernández, S. (2020). Acceptance and commitment therapy in group format for anxiety and depression: A systematic review. Journal of Affective Disorders, 263, 107–120.
  15. Dahl, J. C., Plumb, J. C., Stewart, I., & Lundgren, T. (2009). The art & science of valuing in psychotherapy: Helping clients discover, explore, and commit to valued action using acceptance and commitment therapy. Oakland, CA: New Harbinger Publications.
  16. Davis, M. L., Morina, N., Powers, M. B., Smits, J. A. J., & Emmelkamp, P. M. G. (2015). A meta-analysis of the efficacy of acceptance and commitment therapy for clinically relevant mental and physical health problems. Psychotherapy and Psychosomatics, 84(1), 30–36.
  17. Dixon, L. B., Dickerson, F., Bellack, A. S., Bennett, M., Dickinson, D., Goldberg, R. W., & Kreyenbuhl, J. (2010). The 2009 schizophrenia PORT psychosocial treatment recommendations and summary statements. Schizophrenia Bulletin, 36(1), 48–70.
  18. El-Sayed, M. M., Elhay, E. S. A., Tah, S. M., Khedr, M. A., Mansour, F. S. A., & El-Ashry, A. M. (2023). Efficacy of acceptance and commitment therapy on impulsivity and suicidality among clients with bipolar disorders: A randomized control trial. BMC Nursing, 22(1), 271.
  19. Forman, E. M., Chapman, J. E., Herbert, J. D., Goetter, E. M., Yuen, E. K., & Moitra, E. (2012). Using session-by-session measurement to compare mechanisms of action for acceptance and commitment therapy and cognitive therapy. Behavior Therapy, 43, 341–354.
  20. Fisher, P. L., & Wells, A. (2005). How effective are cognitive and behavioral treatments for obsessive–compulsive disorder? A clinical significance analysis. Behaviour Research and Therapy, 43(12), 1543–1558.
  21. Gaudiano, B. A., Davis, C. H., Epstein-Lubow, G., Johnson, J. E., Mueser, K. T., & Miller, I. W. (2017). Acceptance and commitment therapy for inpatients with psychosis (the REACH study): Protocol for treatment development and pilot testing. Healthcare, 5(2), 23.
  22. Gaudiano, B. A. (2005). Cognitive behavior therapies for psychotic disorders: Current empirical status and future directions. Clinical Psychology: Science and Practice, 12(1), 33–45.
  23. Garety, P. A., Freeman, D., Jolley, S., Dunn, G., Bebbington, P. E., Fowler, D. G., & Dudley, R. (2005). Reasoning, emotions, and delusional conviction in psychosis. Journal of Abnormal Psychology, 114(3), 373–384.
  24. Gordon, T., & Borushok, J. (2017). The ACT approach: A comprehensive guide for acceptance and commitment therapy. Eau Claire, WI: PESI Publishing & Media.
  25. Goldstone, E., Farhall, J., & Ong, B. (2011). Life hassles, experiential avoidance and distressing delusional experiences. Behaviour Research and Therapy, 49(4), 260–266.
  26. Gök, M. (2020). Kadınların iş yerindeki çalışma saatlerine göre depresyon ve anksiyete düzeylerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Yakın Doğu Üniversitesi).
  27. Gürbüz, A. (2024). Kabul ve kararlılık terapisini temel alan bir müdahale programının geliştirilmesi ve panik bozukluk belirtileri ve ölüm kaygısı üzerindeki etkisinin incelenmesi (Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi).
  28. Gündoğan, N. A., Saltukoğlu, G., & Astar, M. (2020). Bilinçli farkındalık temelli bilişsel terapi programının obsesif kompulsif belirtiler üzerindeki etkisi. OPUS International Journal of Society Researches, 15(22), 966–993.
  29. Gümüş, F., Buzlu, S., & Çakır, S. (2016). Bipolar bozukluk için örnek bir bireysel psikoeğitim modeli. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 7(3), 142–147.
  30. Harris, R. (2023). ACT’i kolay öğrenmek: Kabul ve kararlılık terapisi için hızlı bir başlangıç (F. B. Esen & K. F. Yavuz, Çev. Ed.). İstanbul: Litera Yayıncılık.
  31. Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (1999). Acceptance and commitment therapy: An experiential approach to behavior change. New York: Guilford Press.
  32. Hayes, S. C., Barnes-Holmes, D., & Roche, B. (2001). Relational frame theory: A post-Skinnerian account of human language and cognition. New York: Springer.
  33. Hayes, S. C. (2004). Acceptance and commitment therapy, relational frame theory, and the third wave of behavioral and cognitive therapies. Behavior Therapy, 35(4), 639–665.
  34. Hayes, S. C., Strosahl, K., Wilson, K. G., Bissett, R. T., Pistorello, J., Toarmino, D., & McCurry, S. M. (2004a). Measuring experiential avoidance: A preliminary test of a working model. The Psychological Record, 54, 553–578.
  35. Hayes, S. C., Masuda, A., Bissett, R., Luoma, J., & Guerrero, L. F. (2004b). DBT, FAP, and ACT: How empirically oriented are the new behavior therapy technologies? Behavior Therapy, 35(1), 35–54.
  36. Hayes, S. C. (2005). Get out of your mind and into your life: The new acceptance and commitment therapy. Oakland, CA: New Harbinger Publications.
  37. Hayes, S. C., Luoma, J. B., Bond, F. W., Masuda, A., & Lillis, J. (2006). Acceptance and commitment therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44, 1–25.
  38. Hayes, S. C., Pistorello, J., & Levin, M. E. (2012). Acceptance and commitment therapy as a unified model of behavior change. The Counseling Psychologist, 40(7), 976–1002.
  39. Hayes, S. C., Levin, M. E., Plumb-Vilardaga, J., Villatte, J. L., & Pistorello, J. (2013). Acceptance and commitment therapy and contextual behavioral science: Examining the progress of a distinctive model of behavioral and cognitive therapy. Behavior Therapy, 44(2), 180–198.
  40. İmert, M. E. (2018). DSM-5 kriterine göre majör depresyon tanısı alan hastalarda bağlanma stillerine göre öfkeyi ifade etme tarzlarındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi).
  41. Jansen, J. E., & Moris, M. J. E. (2017). Acceptance and commitment therapy for posttraumatic stress disorder in early psychosis: A case series. Cognitive and Behavioral Practice, 24, 187–199.
  42. Jacob, G. A., Ower, N., & Buchholz, A. (2013). The role of experiential avoidance, psychopathology, and borderline personality features in experiencing positive emotions: A path analysis. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 44(1), 61–68.
  43. Karaca, P., Oktay, S., Koçak, M., & Erden, G. (2020). Obsesif kompulsif bozukluğun tedavisinde güncel psikoterapi yaklaşımları. Yeni Symposium, 58(2), 26–38.
  44. Karakuş, S., & Akbay, S. E. (2020). Psikolojik esneklik ölçeği: Uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 32–43.
  45. Kashdan, T. B., Barrios, V., Forsyth, J. P., & Steger, M. F. (2006). Experiential avoidance as a generalized psychological vulnerability: Comparisons with coping and emotion regulation strategies. Behaviour Research and Therapy, 44(9), 1301–1320.
  46. Kaplan, T., & Keser, İ. (2020). Geropsikiyatrik bakımda etkin bir hemşirelik müdahalesi: Kabul ve kararlılık terapisi. Gevher Nesibe Journal of Medical and Health Sciences, 5(9), 58–68.
  47. Kardaş, Ö., Kardaş, B., Saatçioğlu, H., & Yüncü, Z. (2023). Ergenlerdeki madde kullanım bozukluğunda sorun çözme terapisinin etkileri. Türk Psikiyatri Dergisi, 34(2), 100–109.
  48. Komala, E. P. E., Keliat, B. A., & Wardani, I. Y. (2018). Acceptance and commitment therapy and family psychoeducation for clients with schizophrenia. Enfermería Clínica, 28, 88–93.
  49. Kul, A., & Türk, F. (2020). Kabul ve adanmışlık terapisi (ACT) üzerine bir derleme çalışması. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16, 3773–3805.
  50. Kreyenbuhl, J., Nossel, I. R., & Dixon, L. B. (2009). Disengagement from mental health treatment among individuals with schizophrenia and strategies for facilitating connections to care: A review of the literature. Schizophrenia Bulletin, 35(4), 696–703.
  51. Lee, E. B., Arendtson, M., & Wall, A. (2023). Obsessive compulsive and related disorders. In M. P. Twohig, M. E. Levin, & J. M. Petersen (Eds.), The Oxford handbook of acceptance and commitment therapy (pp. 353–371). New York: Oxford University Press.
  52. Levin, M. E., Twohig, M. P., & Krafft, J. (2020). Innovations in acceptance and commitment therapy: Clinical advancements and applications in ACT. Oakland, CA: New Harbinger Publications.
  53. Luoma, J. B., Hayes, S. C., & Walser, R. D. (2017). Learning ACT: An acceptance and commitment therapy skills-training manual for therapists. Oakland, CA: New Harbinger Publications.
  54. Morris, E. M., Johns, L. C., & Oliver, J. E. (2013). Acceptance and commitment therapy and mindfulness for psychosis. Chichester: John Wiley & Sons.
  55. Morton, J., Snowdon, S., Gopold, M., & Guymer, E. (2012). Acceptance and commitment therapy group treatment for symptoms of borderline personality disorder: A public sector pilot study. Cognitive and Behavioral Practice, 19(4), 527–544.
  56. Öztürk, M. O., & Uluşahin, A. (2025). Ruh sağlığı ve bozuklukları (19. baskı). Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri.
  57. O’Donoghue, E. K., Morris, E. M., Oliver, J., & Johns, L. C. (2018). ACT for psychosis recovery: A practical manual for group-based interventions using acceptance and commitment therapy. Oakland, CA: New Harbinger Publications.
  58. Pankowski, S., Adler, M., Andersson, G., Lindefors, N., & Svanborg, C. (2017). Group acceptance and commitment therapy (ACT) for bipolar disorder and co-existing anxiety: An open pilot study. Cognitive Behaviour Therapy, 46(2), 114–128.
  59. Pots, W. T. M., Fledderus, M., Meulenbeek, P. A. M., ten Klooster, P. M., Schreurs, K. M. G., & Bohlmeijer, E. T. (2016). Acceptance and commitment therapy as a web-based intervention for depressive symptoms: Randomised controlled trial. The British Journal of Psychiatry, 208(1), 69–77.
  60. Pull, C. B. (2009). Current empirical status of acceptance and commitment therapy. Current Opinion in Psychiatry, 22(1), 55–60.
  61. Ramnerö, J., & Törneke, N. (2008). The ABCs of human behavior: Behavioral principles for the practicing clinician. Oakland, CA: New Harbinger Publications.
  62. Ruiz, F. J. (2010). A review of acceptance and commitment therapy (ACT) empirical evidence: Correlational, experimental psychopathology, component and outcome studies. International Journal of Psychology and Psychological Therapy, 10(1), 125–162.
  63. Stange, J. P., Eisner, L. R., Hölzel, B. K., Peckham, A. D., Dougherty, D. D., Rauch, S. L., & Deckersbach, T. (2011). Mindfulness-based cognitive therapy for bipolar disorder: Effects on cognitive functioning. Journal of Psychiatric Practice, 17(6), 410–419.
  64. Shawyer, F., Farhall, J., Thomas, N., Hayes, S. C., Gallop, R., Copolov, D., & Castle, D. J. (2017). Acceptance and commitment therapy for psychosis: Randomised controlled trial. The British Journal of Psychiatry, 210(2), 140–148.
  65. Terzioğlu, M., & Yavuz, K. F. (2023). Relational frame theory (RFT): An empirical approach to language and cognition. Journal of Cognitive-Behavioral Psychotherapy and Research, 12(2), 188.
  66. Tohumcu, K. (2024). İki uçlu bozukluk hastalarında kabul ve kararlılık terapisi temelli psikoeğitimin psikolojik esneklik ve dürtüsellik düzeylerine etkisi (Doktora tezi, Gaziantep Üniversitesi).
  67. Thoma, N., Pilecki, B., & McKay, D. (2015). Contemporary cognitive behavior therapy: A review of theory, history, and evidence. Psychodynamic Psychiatry, 43(3), 423–461.
  68. Thomas, N., Shawyer, F., Castle, D. J., Copolov, D., Hayes, S. C., & Farhall, J. (2014). A randomised controlled trial of acceptance and commitment therapy (ACT) for psychosis: Study protocol. BMC Psychiatry, 14, 1–11.
  69. Twohig, M. P. (2009). The application of acceptance and commitment therapy to obsessive-compulsive disorder. Cognitive and Behavioral Practice, 16(1), 18–28.
  70. Twohig, M. P., Hayes, S. C., & Masuda, A. (2006). Increasing willingness to experience obsessions: Acceptance and commitment therapy as a treatment for obsessive-compulsive disorder. Behavior Therapy, 37, 3–13.
  71. Tull, M. T., Gratz, K. L., Salters, K., & Roemer, L. (2004). The role of experiential avoidance in posttraumatic stress symptoms and symptoms of depression, anxiety, and somatization. The Journal of Nervous and Mental Disease, 192(11), 754–761.
  72. Vatan, S. (2016). Bilişsel davranışçı terapilerde üçüncü kuşak yaklaşımlar. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 8(3), 190–204.
  73. Vaessen, T., Steinhart, H., Batink, T., Klippel, A., Van Nierop, M., Reininghaus, U., & Myin-Germeys, I. (2019). ACT in daily life in early psychosis: An ecological momentary intervention approach. Psychosis, 11(2), 93–104.
  74. Villatte, M., Monestès, J. L., McHugh, L., i Baqué, E. F., & Loas, G. (2010). Adopting the perspective of another in belief attribution: Contribution of relational frame theory to the understanding of impairments in schizophrenia. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 41(2), 125–134.
  75. White, R., Gumley, A., McTaggart, J., Rattrie, L., McConville, D., Cleare, S., & Mitchell, G. (2011). A feasibility study of acceptance and commitment therapy for emotional dysfunction following psychosis. Behaviour Research and Therapy, 49(12), 901–907.
  76. World Health Organization. (2025, September 30). Mental disorders. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-disorders
  77. Yavuz, F. (2015). Kabul ve kararlılık terapisi (ACT): Genel bir bakış. Türkiye Klinikleri, 8, 21–27.
  78. Yıldız, E. (2019). Şizofreni hastalarında kabul ve kararlılık terapisi temelli ve motivasyonel görüşme destekli danışmanlığının işlevsel iyileşme ve motivasyon düzeylerine etkisi (Doktora tezi, İnönü Üniversitesi).
  79. Zettle, R. D. (2016). The self in acceptance and commitment therapy. In The self in understanding and treating psychological disorders (pp. 50–58).
  80. Zettle, R. D., Rains, J. C., & Hayes, S. C. (2011). Processes of change in acceptance and commitment therapy and cognitive therapy for depression: A mediation reanalysis of Zettle and Rains. Behavior Modification, 35(3), 265–283.